Aktualności
Informacja o RODN WOM (struktura, adresy, telefony)
Doskonalenie nauczycieli
STUDIA
PODYPLOMOWE
Reforma Programowa
Bezpieczeństwo w szkole
E-PLATFORMA MOODLE
Konkursy przedmiotowe
Konkursy inne
Forum nauczycieli
Kwartalnik Nauczycielski
Programy nauczycieli
Materiały edukacyjne
Inne
Kształcenie integracyjne
Edukacja Elementarna w teorii i praktyce
Edukacja Artystyczna i Regionalna
Testy sprawdzające
Projekt - Miejsca Pamięci
Zarządzanie w oświacie
Projekty Europejskie
European Projects
Działalność naukowo-badawcza
Konferencje interdyscyplinarne
Zamówienia Publiczne Konkursy na stanowiska
Galeria
Publikacje zwarte
Częstochowski Biuletyn Oświatowy [CBO]
Przydatne linki
Portal pocztowy*

*  tylko dla zarejestrowanych użytkowników


- Informacje RSS


Informacje o RODN "WOM"
w Częstochowie













Click for Częstochowa, Poland Forecast

Jeśli masz jakieś pytania napisz:

W sprawach dotyczących serwisu internetowego proszę o kontakt z webmaster'em

 

Odwiedziło nas do tej pory:
1369754
internautów


Aktualnie stronę ogląda:
website stats
Tu znajduja sie osoby zaglądajęce na nasz serwis:

  Przedszkola   Szkoły podstawowe   Gimnazja   Szkoły ponadgimnazjalne   Inne
  Jak przygotować materiały


Szkoły podstawowe


WRÓĆ

 

Eksperymenty na lekcjach przyrody II etap kształcenia kl. IV – VI

Alina Radosz – Karwala - Szkoła Podstawowa nr 12 w Częstochowie


Nauczyciele szkoły podstawowej, oprócz przekazywania uczniom odpowiedniej wiedzy, powinni inspirować ich aktywność badawczą, rozbudzać ciekawość poznawczą oraz motywować do dalszej edukacji. Przy realizacji powyższych celów na lekcjach przyrody bardzo ważną rolę odgrywa praca eksperymentalno – badawcza. Wykorzystywanie doświadczeń przyrodniczych pozwala na poparcie wiedzy teoretycznej praktycznymi przykładami, jak również pogłębia zainteresowanie uczniów przedmiotem. Ponadto samodzielne wykonywanie eksperymentów sprawia uczniom radość i daje satysfakcję. Dlatego jednym z najważniejszych elementów nauczania przyrody jest częste stosowanie metody eksperymentalnej.

Przedstawione poniżej doświadczenia pochodzą z podręczników do przyrody z różnych wydawnictw (m.in. Rożak, Wikinng, WSiP), Częstochowskiego Biuletynu Oświatowego, pokazów na konferencjach metodycznych z przyrody, „101 szkolnych doświadczeń przyrodniczych”, dodatków szkolnych do czasopisma „Aura”.

Do przeprowadzenia podanych eksperymentów wystarczą podstawowe naczynia laboratoryjne, szklanki, słoiki itp. oraz łatwo dostępne substancje chemiczne i inne spotykane w codziennym życiu. Spisane doświadczenia można wykorzystać na lekcjach przyrody lub zajęciach pozalekcyjnych. Są one tematycznie pogrupowane.

Powietrze, gazy

Doświadczenie 1.

Czy powietrze można zważyć?

Materiały: 2 balony, 2 spinacze, linijka, sznurek, szpilka.

Przebieg: Umocuj linijkę na sznurku i umieść ją na gwoździu znajdującym się w ścianie. Nadmuchaj balony do tej samej wielkości i koniec każdego z nich zwiąż sznurkiem. Przymocuj je za pomocą spinaczy do obu końców linijki. Doprowadź linijkę do równowagi. Następnie jeden z balonów przebij szpilką.

Wynik: Linijka straciła równowagę. Od strony przebitego balonu uniosła się do góry jako lżejsza.

Wniosek: Powietrze posiada masę. Można je zatem zważyć.

Doświadczenie 2.

Ciśnienie atmosferyczne – „odlot”.

Materiały: plastikowa butelka z wąską szyjką, kartka papieru.

Wykonanie:

Połóż pustą butelkę poziomo, oderwij ćwierć kartki i zrób z niej kulkę. Spróbuj dmuchnięciem wepchnąć kulkę do środka butelki.

Wynik: Kulka wylatuje z butelki.

Wniosek: Przed dmuchnięciem ciśnienie wewnątrz butelki było równe ciśnieniu atmosferycznemu. Dmuchanie w butelkę powoduje napływ powietrza do jej wnętrza, co zwiększa panujące tam ciśnienie. Po zaprzestaniu dmuchania nadmiar powietrza uchodzi z butelki i porywa ze sobą papierową kulkę.

Doświadczenie3.

Czy ogrzane powietrze jest lżejsze?

Materiały: wiatraczek papierowy zawieszony na nitce, świeca.

Czynności: Zawiesić wiatraczek na statywie lub trzymać w palcach, umieścić pod nim płonącą świecę, obserwować zachowanie wiatraczka.

Wynik: Wiatraczek zaczyna się poruszać.

Wniosek: Ogrzane powietrze unosi się do góry, gdyż ulega rozszerzeniu, i porusza wiatraczek.

Doświadczenie 4.

Czy powietrze oddziałuje na każdą powierzchnię, z którą się styka ? - „ wisząca woda”.

Materiały: szklanka wypełniona wodą, kartka papieru.

Wykonanie: Szklankę z wodą nakrywamy dokładnie kartką papieru szczelnie przylegającym do brzegu szklanki. Odwracamy energicznie szklankę do góry dnem i odsuwamy rękę podtrzymującą kartkę.

Wynik: Woda się nie wylewa, kartka papieru przytrzymuje wodę.

Wniosek: Od dołu na kartkę naciska powietrze.

Doświadczenie 5.

„Wesoła fontanna”.

Przebieg: Nadmuchujemy przez rurkę powietrze do kolby. Zagęszczone powietrze w kolbie (nad wodą) rozprężając się, wyrzuca przez rurkę fontannę wody dopóki nie wyrówna się ciśnienie powietrza wewnątrz kolby z ciśnieniem powietrza otaczającego kolbę.

Doświadczenie 6.

Jak zabrać pieniążek suchymi palcami?

Materiały: moneta 10-cio groszowa, cztery monety 50-cio groszowe, mała świeczka, szklanka lub słoik.

Wykonanie: Na talerzyku połóż monetę 10-cio groszową i zalej ją wodą. Poproś, aby uczeń zabrał ją suchymi palcami. Jeśli uczeń nie potrafi tego wykonać, zaskocz go następującym działaniem: połóż na talerzyku 4 monety 50-cio groszowe jedna na drugiej, a na nich zapaloną świeczkę; nakryj świeczkę szklanką (słoiczkiem). Moneta 10 – groszowa powinna pozostać poza szklanką.

Wynik: Świeczka gaśnie, a do szklanki zostaje wessana woda z talerzyka. Pieniążek 10-cio groszowy można zabrać suchymi palcami.

Wniosek: Woda została wessana do szklanki na miejsce zużytego tlenu podczas palenia się świecy.

Doświadczenie 7.

Wykrywanie dwutlenku węgla.

Materiały: woda wapienna, rurka, zlewka.

Wykonanie: Przez rurkę wdmuchujemy do wody wapiennej w zlewce powietrze wydychane z płuc.

Wynik: Woda wapienna mętnieje.

Wniosek: W wydychanym powietrzu znajduje się dwutlenek węgla.

Przygotowanie wody wapiennej:

Materiały: wapno, łyżeczka, dwa szklane słoiki z zakrętkami.

Wykonanie: napełnij wodą jeden słoik, dodaj 1 łyżeczkę wapna i wymieszaj; zakręć słoik i pozwól, aby płyn odstał się przez noc; bezbarwny płyn znad osadu zlej do drugiego słoika i zakręć go; jest to woda wapienna.

Doświadczenie 8.

Wykrywanie pary wodnej w powietrzu.

1. Przebieg: Do suchej zlewki wlej wodę i wrzuć kilka kostek lodu. Obserwuj zewnętrzną powierzchnię zlewki.

Wniosek: Oziębiona para wodna z powietrza skropliła się na powierzchni zlewki.

2. Przebieg: Przygotuj szczelny, foliowy woreczek i czystą, suchą szklankę. Opakuj szklankę foliowym woreczkiem i szczelnie go zamknij. Umieść woreczek ze szklanką w zamrażalniku lodówki i przetrzymaj go tam co najmniej pół godziny. Wyjmij szklankę z zamrażalnika i z woreczka. Obserwuj szklankę.

Obserwacje: Ścianki szklanki pokrywają się drobnymi kropelkami wody, a na krótko nawet lodem.

Wnioski: Na ściankach zimnego naczynia skroplił się niewidoczny gaz – para wodna. Para wodna jest składnikiem powietrza.

Doświadczenie 9.

Mieszanie się gazów – ziarnistość materii.

Otwórz na kilka sekund naczynie z substancją o silnym zapachu, np. amoniak, perfumy. Poproś uczniów siedzących w kolejnych rzędach, aby informowali o dotarciu do nich zapachu.

Wniosek: Rozchodzenie się zapachów w powietrzu jest wynikiem dyfuzji, czyli samorzutnym rozprzestrzenianiu się jednej substancji w drugiej.

Doświadczenie 10.

Badanie składu powietrza – ilość tlenu.

Wykonanie: Do zlewki wstaw świecę przymocowaną do podstawki styropianowej. Wlej wodę, zapal świecę i przykryj ją cylindrem miarowym. Na podziałce cylindra odczytaj poziom wody przed zapaleniem świecy i po jej zgaszeniu.

Wynik : Początkowo świeca pali się jasnym płomieniem, ale w krótkim czasie przygasa i w końcu gaśnie.

Wniosek: Świeca zgasła ponieważ został zużyty tlen, gaz podtrzymujący palenie. Woda zajęła taką objętość, jaką w powietrzu zajmował tlen, tzn. ok. 21%.

Doświadczenie 11.

Jak ciśnienie atmosferyczne zgniata butelkę plastikową?

Wykonanie: Najpierw należy usunąć powietrze z butelki: popłukać butelkę wrzącą wodą kilka razy, żeby się nagrzała, potem wlać do niej trochę wrzącej wody. Wydzielająca się para wypełni butelkę. Zakręcić mocno nakrętkę na szyjce butelki chroniąc rękę rękawiczką. Polać butelkę zimną wodą. Para w jej środku skropli się i w butelce wytworzy się próżnia. Ciśnienie powietrza atmosferycznego zgniata butelkę.

Doświadczenie 12.

Czy powietrze naprawdę istnieje?

1. Wykonanie:

Przygotuj przezroczyste naczynie wypełnione do połowy wodą, zapałkę i szklankę. Połóż zapałkę na powierzchni wody. Nakryj zapałkę szklanką odwróconą do góry dnem. Zanurz szklankę aż do dna naczynia z wodą. Zaobserwuj poziom wody w szklance. Pomoże ci w tym zapałka.

Obserwacje: Szklanka nie wypełnia się wodą, a dociśnięcie do dna wymaga pewnego wysiłku.

Wniosek: W szklance znajduje się powietrze, które nie pozwala na wypełnienie szklanki wodą. Powietrze w szklance przy ściskaniu stawia opór. Powietrze jest niewidoczne dla oka i jest wszędzie wokół nas.

2. Materiały: szklanka z wodą i słomka.

Wykonanie: Dmuchać do szklanki przez słomkę.

Obserwacje i wniosek: Pojawiające się pęcherzyki gazu świadczą o obecności powietrza.

3. Materiały: Dwie kartki gazety.

Wykonanie: Z pewnej wysokości, np. z krzesła spuścić jednocześnie jedną kartkę prostą i jedną zgniecioną w kulkę, obserwować, która spada szybciej.

Obserwacje i wniosek: Szybciej spada kartka pognieciona, gdyż ma mniejszą powierzchnię i łatwiej pokonuje opór powietrza.

Doświadczenie 13.

Jak powstaje wiatr?

Przebieg: Połóż na stoliku pogniecione skrawki papieru, piórka, suche liście drzew. Nadmuchaj balon i zaciśnij jego otwór. Skieruj wylot balonu na przedmioty leżące na stole i wypuszczaj z niego powietrze.

Obserwacje: W nadmuchanym balonie powietrze jest „ściśnięte”, tzn. ma ciśnienie większe od ciśnienie powietrza na zewnątrz balonu. Gdy uwolnimy zacisk powietrze uchodzi z balonu i przesuwa lekkie przedmioty, ponieważ różnica ciśnień powoduje ruch powietrza od miejsca o większym ciśnieniu do miejsca o mniejszym ciśnieniu.

Wniosek: Wiatr jest to poziomy ruch powietrza. Wieje od miejsc o wyższym ciśnieniu powietrza do miejsc o niższym ciśnieniu. Im większa różnica ciśnień, tym większa jest prędkość wiatru.

Doświadczenie 14.

Co się dzieje z podgrzanym powietrzem?

Materiały: Butelka, balon, miska z gorącą wodą.

Przebieg: Do połowy miski wlać gorącą wodę. Balon rozciągnąć przez kilkakrotne nadmuchanie i wypuszczenie powietrza. Na małą butelkę po wodzie mineralnej nałożyć balon i włożyć ją do gorącej wody. Balon się rozszerza.

Wniosek: Ciepłe powietrze zwiększa swoją objętość i unosi się do góry.

Doświadczenie 15.

Właściwości gazów – próżnia.

Materiały: Strzykawka, kawałek cienkiego gumowego wężyka, ściskacz, krótszy od strzykawki patyczek lub gwóźdź, naczynie z wodą.

Przebieg: Przesuń tłok w strzykawce do samego wylotu usuwając z niej w ten sposób powietrze; załóż na wylot strzykawki wężyk i zaciśnij go ściskaczem; odciągnij tłok i zablokuj go gwoździem lub patyczkiem; co znajduje się teraz wewnątrz strzykawki?; zanurz wolny koniec wężyka w wodzie i rozluźnij ściskacz na wężyku; co zaobserwowałeś?

Wynik: Po zwolnieniu ściskacza woda sama wpłynęła do strzykawki.

Wniosek: Po odciśnięciu tłoka w strzykawce nie było powietrza. Taką przestrzeń nazywamy próżnią. Gdyby w strzykawce było powietrze, nie mogłaby wpłynąć do niej woda.

Woda oraz mieszaniny jednorodne i niejednorodne.

Doświadczenie 16.

Co jest lżejsze- lód czy woda?

Materiały: kostki lodu, naczynie z wodą.

Wykonanie: Wrzuć kostki lodu do naczynia z wodą.

Wynik: Kostki lodu pływają w wodzie.

Wniosek: Lód jest lżejszy od wody.

Doświadczenie 17.

Woda nie rozpuszcza oleju.

Materiały: Pół szklanki oleju jadalnego, pół szklanki wody, niebieski barwnik, zakraplacz do oczu, ołówek.

Wykonanie: Wlej powoli olej do wody, wpuść 5 kropli barwnika do szklanki, wepchnij ołówkiem krople barwnika do wody.

Obserwacje: Po wlaniu oleju do wody powstały dwie oddzielne warstwy: wody na dole i oleju na górze. Woda nie rozpuszcza oleju. Krople barwnika mają formę kulek. Po wepchnięciu ich do wody natychmiast się rozpuszczają.

Doświadczenie 18.

Mieszaniny i ich rozdzielanie.

1. Materiały: siarka, opiłki żelaza, magnes.

Wykonanie: Wymieszać ze sobą powyższe substancje i podziałać na mieszaninę magnesem.

Wynik: Opiłki żelaza zostają przyciągnięte przez magnes.

Wniosek: Opiłki żelaza można oddzielić z mieszaniny za pomocą magnesu.

2. Materiały: roztwór soli, parowniczka, palnik.

Wykonanie: Kilka kropli roztworu soli wlej do porcelanowej parowniczki. Ogrzewaj parowniczkę powoli.

Wniosek. Po odparowaniu wody na dnie parowniczki pozostała sól.

Doświadczenie 19.

Badanie ściśliwości cieczy i gazów.

Materiały: Strzykawka, woda.

Wykonanie: Wylot strzykawki zaciśnij palcem, a następnie ściskaj tłokiem powietrze wewnątrz. Nabierz do strzykawki wody i ponownie zamknij wylot palcem, a potem naciskaj tłok.

Wniosek: Gazy są ściśliwe, ciecze są mało ściśliwe.

Doświadczenie 20.

Co się dzieje z wodą, gdy zamarza?

Wykonanie: Wlej wodę do niewielkiej szklanej butelki (do pełna), dobrze zakręć i włóż do woreczka foliowego. Całość umieść na noc w lodówce.

Wynik: Butelka pękła.

Wniosek: Woda zamarzając zwiększa swoją objętość.

Doświadczenie 21.

Rozchodzenie się cieczy w substancji stałej – ziarnistość materii.

Wykonanie: Koniec kredy zanurz w atramencie lub innej barwnej cieczy. Nie ruszaj kredy i nie wywołuj ruchów atramentu. Co pewien czas porównaj poziom atramentu w naczyniu i w kredzie.

Wynik: Atrament wsiąka w kredę.

Wniosek: Jest to zjawisko dyfuzji cieczy w ciele stałym. Dyfuzja ta zachodzi znacznie wolniej niż w gazach.

Doświadczenie 22.

Ziarnistość materii – mieszanie się cieczy.

Wykonanie: Do długiej probówki o małym przekroju wlej tyle gliceryny, aby wysokość słupa cieczy wynosiła około 3 cm . Zaznacz górny poziom cieczy. Dolej powoli, po ścianie probówki, równą objętość wody i zaznacz jej górny poziom. Zatkaj probówkę korkiem i wstrząsaj, aż ciecze się wymieszają. Umieść probówkę w statywie na kilka minut i porównaj objętość mieszaniny z łączną objętością składników przed zmieszaniem.

Wynik: Po zmieszaniu dwóch cieczy objętość mieszaniny jest mniejsza od sumy objętości składników.

Wniosek: Zarówno mieszanie się cieczy jak i towarzyszące mu zmniejszanie objętości, świadczą o ziarnistej budowie materii.

Doświadczenie 23.

Wpływ różnych czynników na szybkość rozpuszczania substancji w wodzie.

Wykonanie: Do czterech probówek wlej po 10 cm3 wody. Do pierwszej wrzuć kilka kryształków siarczanu miedzi i obserwuj rozpuszczanie. Do drugiej wsyp taką samą porcję siarczanu miedzi, ale starannie utartą w moździerzu. Do pozostałych probówek wrzuć kryształki substancji i zawartość jednej z nich mieszaj a drugiej ogrzewaj.

Wnioski z obserwacji:

Kryształki siarczanu miedzi rozpuszczają się wolno.

Rozdrobnione kryształy siarczanu miedzi rozpuszczają się szybciej.

Mieszanie przyśpiesza rozpuszczanie.

Ogrzewanie przyśpiesza rozpuszczanie.

Doświadczenie 24.

Sporządzanie zawiesiny.

Wlej do dwóch zlewek po 10 cm3 wody. Do pierwszej wsyp pół łyżeczki piasku, a do drugiej tyle samo mąki lub sproszkowanej kredy. Wymieszaj dokładnie składniki każdej mieszaniny. Po 1 minucie obejrzyj zawartość każdej zlewki „pod światło” i przez lupę.

Doświadczenie 25.

Rozdzielanie zawiesiny metodą sączenia.

Umieść sączek z bibuły w lejku i po zwilżeniu go wodą wlej do niego, po bagietce, zawiesinę, np. kredy w wodzie. Górny poziom cieczy powinien znajdować się poniżej górnej krawędzi sączka.

Wniosek: Na sączku pozostaje kreda. Woda przenika przez pory w bibule i spływa do zlewki.

Doświadczenie 26.

Woda pokryta błonką – napięcie powierzchniowe wody.

Wykonanie: Napełnić szklankę po brzegi wodą i ostrożnie położyć na powierzchni wody kawałeczek bibuły filtracyjnej ze znajdującą się na niej igłą. Bibuła, gdy nasiąknie wodą utonie, a igła pozostanie na powierzchni.

Wniosek: Igła utrzymuje się na wodzie dzięki istniejącej błonce na jej powierzchni. Ta błonka wodna przeszkadza podczas prania – utrudnia usuwanie brudu i tłuszczu. Niszczą ją środki piorąco – myjące. Jeżeli w pobliżu igły wlejemy trochę płynu do mycia naczyń- igła wkrótce utonie.

Doświadczenie 27.

Parowanie wody i skraplanie pary wodnej.

Wykonanie: Przygotuj czajnik elektryczny z wodą, talerzyk i grubą rękawicę. Doprowadź wodę w czajniku do wrzenia. Obserwuj wylot czajnika. Chwyć brzeg talerzyka przez rękawicę i przytrzymaj go obok wylotu czajnika. Obserwuj co zbiera się na talerzyku.

Obserwacje i wnioski: Pod wpływem ogrzewania woda w czajniku intensywnie paruje. Para wodna stykając się z chłodnym talerzykiem, skrapla się na nim.

Doświadczenie 28.

Temperatura topnienia lodu.

Wykonanie: Przygotuj szklankę z pokruszonymi kawałkami lodu i termometr. Między kostki lodu wsuń termometr i odczekaj, aż lód zacznie się topić. Odczytaj temperaturę na termometrze.

Obserwacje i wnioski: Po krótkim czasie lód zaczyna topnieć. Mieszanina wody i lodu ma temperaturę 0°C.

Doświadczenie 29.

Rozszerzalność cieplna cieczy.

Materiały: Kolbka płaskodenna z denaturatem i cienką rurką przechodzącą przez korek, którym zatkana jest szybka kolby; zlewka z ciepłą wodą.

Wykonanie: Kolbę z denaturatem i cienką rurką wstawić do zlewki z ciepłą wodą.

Obserwacje: Poziom denaturatu w rurce się podnosi.

Wniosek: Denaturat pod wpływem ciepła rozszerza się, czyli zwiększa swoją objętość.

Doświadczenie 30.

Powstawanie mgły.

Materiały: mała butelka, kostka lodu, gorąca woda, arkusz czarnego kartonu.

Wykonanie: Ogrzej butelkę wlewając do niej gorącą, ale nie wrzącą wodę. Część gorącej wody wylej i pozostaw w butelce warstwę o grubości 2cm. Połóż kostkę lodu na otwór butelki. Trzymaj kawałek czarnego papieru za butelką. Opisz zaobserwowane zjawisko.

Wynik obserwacji: We wnętrzu butelki, na tle czarnego papieru, widoczna jest pojawiająca się mgła.

Doświadczenie 31.

Porównywanie oporu stawianego przez wodę i powietrze.

Materiały: dwa wysokie naczynia, woda i dwie takie same monety.

Wykonanie: Jedno z naczyń wypełnij wodą. Jednocześnie do obu naczyń upuść takie same monety. Porównaj czas ich spadania.

Wynik: Moneta w wodzie opadała wolniej.

Wniosek: Woda jest gęstsza od powietrza i stawia większy opór.

Doświadczenie32.

Obieg wody – parowanie.

Materiały: 2 szklanki, 2 spodeczki, woda, sól.

Przebieg: Do dwóch szklanek wlej wodę. Do jednej wsyp 3 łyżeczki soli i dobrze wymieszaj. Obie szklanki przykryj spodeczkami i ustaw w słonecznym, ciepłym miejscu. Następnego dnia zaobserwujesz krople wody, które osadziły się na spodeczkach. Sprawdź, czy jest to woda słodka czy słona.

Wniosek: Na obu spodeczkach woda jest słodka. Sól nie bierze udziału w parowaniu. Podobnie woda, która paruje z powierzchni morza, a później spada w postaci deszczu, również nie jest słona.

Ciała stałe, magnetyzm, elektryczność, światło.

Doświadczenie 33.

Identyfikacja skał wapiennych.

Materiały: surowe jajko, pół litra octu 10%, słoik półlitrowy z nakrętką.

Wykonanie: Włóż jajko do słoika z octem. Zakręć słoik.

Obserwacje: Na powierzchni jajka tworzą się pęcherzyki gazu, a po 24 godzinach skorupka „zejdzie” z jajka.

Wniosek: Węglan wapnia, z którego zbudowana jest skorupka jajka oraz skały wapienne, pod wpływem kwasów rozpuszcza się i powstaje dwutlenek węgla, który się wydziela (pienienie się kwasów działających na skały wapienne).

Doświadczenie 34.

Rozszerzalność cieplna metali.

Materiały: metalowa kulka na łańcuszku przytwierdzonym do drewnianego uchwytu, metalowy pierścień, przez który przechodzi kulka, palnik.

Wykonanie: Podgrzej kulkę i sprawdź, czy przechodzi przez pierścień. Potem ostudź ją w zimnej wodzie i ponów próbę.

Wynik: Podgrzana kulka nie przechodzi przez pierścień, a oziębiona – przechodzi.

Wniosek i obserwacje: Metale pod wpływem wzrostu temperatury zwiększają swoją objętość.

Doświadczenie 35.

Badanie przewodnictwa cieplnego substancji.

Materiały: szklanka, gorąca woda, łyżeczka aluminiowa, plastikowa, szklana rurka, drewniany patyczek.

Wykonanie: Zalej w szklance gorącą wodą wymienione wyżej przedmioty. Dotykaj wystających końców tych przedmiotów i sprawdź, który jest nagrzany.

Wniosek: Dobrym przewodnikiem ciepła jest łyżeczka aluminiowa.

Doświadczenie 36.

Własności magnetyczne substancji.

Materiały: magnes, szpilki, spinacze, drobne monety, guziki, szkło, drewno.

Wykonanie: Przybliżaj magnes do rozrzuconych na stole przygotowanych wcześniej przedmiotów. Obserwuj, które są przez magnes przyciągane.

Obserwacje i wniosek: Magnes przyciąga tylko przedmioty z żelaza i stali.

Doświadczenie 37.

Elektryzowanie się ciał.

Materiały: grzebień, wełniany szalik, skrawki bibuły, balon, gazeta.

Wykonanie i obserwacje: Grzebień naelektryzuj wełnianym szalikiem przez pocieranie – będzie przyciągał skrawki bibuły. Nadmuchany balon naelektryzuj gazetą – przyciąga włosy. Dwa balony zawieszone na nitce pocieraj gazetą – naelektryzowane w ten sam sposób, odpychają się.

Doświadczenie 38.

Badanie właściwości metali.

1. Oczyść powierzchnię blaszki miedzianej, żelaznej, wstążki magnezowej. Określ ich stan skupienia, barwę i połysk.

2. Zbadaj jak się zachowuje żelazo, miedź i magnez po zbliżeniu ich do magnesu.

3. Zbuduj prosty obwód elektryczny (przewód, bateria 4,5V, mała żaróweczka. Między nie połączone odcinki przewodów wstawiaj kolejno różne substancje w celu sprawdzenia, czy płynie przez nie prąd elektryczny.

4. Zegnij blaszki: miedzianą i żelazną pod kątem 90°. Na końcu każdej blaszki przyklej kulkę z parafiny. Drugi koniec blaszki wstaw do zlewki z gorącą wodą. Obserwuj, która kulka stopi się pierwsza.

Wnioski:

1. Metale mają połysk metaliczny, są ciałami stałymi (oprócz rtęci), mają barwę srebrzystoszarą (prawie wszystkie), czerwoną (miedź) lub żółtą (złoto).

2. Żelazo ma własności magnetyczne, gdyż jest przyciągane przez magnes.

3. Metale przewodzą prąd elektryczny.

4. Miedź lepiej przewodzi ciepło niż żelazo.

Doświadczenie 39.

Korozja żelaza.

Materiały: trzy probówki, papier ścierny, trzy gwoździe, woda, roztwór soli.

Wykonanie: Do trzech probówek włóż po jednym , oczyszczonym papierem ściernym, gwoździu. Do pierwszej probówki wlej wodę, do drugiej roztwór soli, a trzecią pozostaw bez zmian. Prowadź swoje obserwacje przez kilka dni. Zapisz kiedy i jakie zmiany zauważyłeś.

Wniosek: Gwóźdź na powietrzu w ciągu kilku dni nie zmienił swojego wyglądu, natomiast w wodzie uległ rdzewieniu. Proces ten przebiegał najszybciej w roztworze soli kuchennej (posypywanie zaśnieżonych jezdni solą wpływa na szybszą korozję karoserii samochodowej).

Doświadczenie 40.

Patynowanie blaszki miedzianej.

Materiały: słoik, blaszka miedziana, ocet, rozdrobniona kreda.

Wykonanie: Do szklanego słoika włóż kawałek blaszki miedzianej zwilżonej uprzednio octem. Następnie wsyp rozdrobnioną kredę i dodaj octu. Zamknij szczelnie słoik przykrywką, a po 2-3 dniach zobacz jak wygląda blaszka.

Wniosek: Kreda jest to węglan wapnia, który w reakcji z kwasem octowym pieni się z wydzielaniem dwutlenku węgla. Dwutlenek węgla reaguje z miedzią i na powierzchni blaszki powstaje zielona patyna. Dachy miedziane, np. na zabytkowych kościołach, dość długo pokrywają się patyną (zwaną też śniedzią). Warstwa patyny jest bardzo wytrzymała i chroni miedź przed dalszą korozją.

Doświadczenie 41.

Zjawisko rozszczepiania światła białego przez wodę.

Materiały: Latarka przysłonięta czarną kartką z wyciętą szczeliną, szklanka z wodą, biała kartka.

Wykonanie: Przepuszczać światło latarki przez szklankę z wodą. Na białej kartce obserwować rozszczepienie światła białego w postaci barwnej tęczy.

Doświadczenie 42.

Proces krzepnięcia.

Wykonanie: W małej parowniczce umieść trochę parafiny (kawałeczki świeczki) i ogrzewaj. Po stopieniu się parafiny odstaw naczynie w chłodne miejsce i obserwuj.

Wniosek: Na skutek obniżania temperatury ciekła parafina zamienia się w ciało stałe, czyli krzepnie.

Doświadczenie 43.

Obserwacja linii pola magnetycznego.

Materiały: magnes, biała, sztywna kartka, opiłki żelaza.

Przebieg: Połóż na stole magnes i nakryj go białą kartką. Następnie powoli wysyp na kartkę opiłki żelaza.

Wniosek: Opiłki żelaza układają się zgodnie z przebiegiem linii pola magnetycznego.

Gleba.

Doświadczenie 44.

W jaki sposób zanieczyszczenie z gleb dostają się do komórek roślinnych? – badanie sposobu transportu wody z solami i zanieczyszczeniami w roślinach.

Materiały: atrament, zlewka, woda, roślina kwitnąca np. zawilec gajowy, jasnota biała, goździk, tulipan, frezja.

Wykonanie: Do zlewki wlewamy wodę zabarwioną atramentem. Wkładamy roślinę, której łodygę obcinamy pod kranem z bieżącą wodą. Po kilku godzinach obserwujemy zabarwienie roślin.

Wniosek i obserwacje: Zabarwiona woda przemieszcza się w roślinie, dociera do kwiatów powodując ich zabarwienie.

Doświadczenie 45.

Zanieczyszczenie gleby - wpływ soli na rośliny.

Materiały: liście rośliny, np. geranium, pelargonii, 2 zlewki, woda, roztwór soli.

Wykonanie: Liście rośliny wstawiamy do zlewek. W pierwszej jest czysta woda, w drugiej roztwór soli.

Obserwacje: Po kilku dniach liść w roztworze soli zwiędnie.

Wniosek: Stosowanie soli, np. do posypywania chodników i jezdni w zimie, prowadzi do uszkodzenia roślin rosnących w pobliżu.

Doświadczenie 46.

Z czego składa się gleba?

Przebieg:

1. Przygotuj próbki ziemi zebrane w różnych miejscach, np. w lesie i ogrodzie. Włóż niewielkie ilości każdej z nich do słoika (ok. 1/3 litrowego).

2. Do każdego słoika dodaj tyle wody, aby przykryła ona ziemię. Szczelnie go zakręć. Podpisz każdy słoik – z jakiego miejsca pochodzi próbka.

3. Potrząsaj słoikiem energicznie przez pół minuty. W ten sposób rozdzielisz poszczególne składniki gleby – jedne pływają, inne toną w wodzie.

4. Pozostaw słoik na kilka minut w spokoju.

Obserwacje i wnioski:

Większość soli mineralnych rozpuści się w wodzie, natomiast substancje próchniczne będą pływać. W ten sposób dowiesz się, która gleba zawiera więcej substancji próchnicznych.

Fauna i flora.

Doświadczenie 47.

Znaczenie piór u ptaków.

Przebieg i obserwacje:

1. Pióro gołębia polać wodą – jest suche, gdyż pióra ptaków pokrywa cienka warstwa substancji oleistej zapobiegającej przemakaniu piór (ptaki wodne posiadają więcej tej substancji na piórach).

2. Dmuchać delikatnie przez pióro na płomień świecy – płomień nie gaśnie (własności termoizolacyjne piór).

3. Pióro zamoczyć w płynie do mycia naczyń i ponownie polać wodą – pióro przemaka, gdyż płyn rozpuścił oleistą substancję pokrywającą pióra (wpływ awarii tankowców i innych chemicznych zanieczyszczeń na zdrowie i życie ptaków).

Doświadczenie 48.

Barwniki w kwiatach.

Przebieg i obserwacje:

1. Włóż zerwane kwiaty do moździerza i dodaj 20ml acetonu (zmywacza do paznokci). Utrzyj wszystko w moździerzu i przełóż do szklanki. Owiń pasek bibuły wokół ołówka i powieś go w taki sposób, aby dotykał mieszanki.

2. Pozostaw na godzinę w dobrze przewietrzonym pomieszczeniu. Aceton powoli wsiąknie w bibułę, a poszczególne barwniki zawarte w kwiatach rozdzielą się na różnokolorowe warstwy, widziane w postaci pasków.

Doświadczenie 49.

Odcisk kapelusza grzyba.

Przebieg i obserwacje:

1. Odetnij ogonek dojrzałego grzyba, a kapelusz połóż na kawałku kartonu. Przykryj go, aby zapobiec rozsiewaniu się zarodników.

2. Następnego dnia ostrożnie podnieś kapelusz grzyba. Zarodniki spadły na karton i powstał niezwykły odcisk grzyba.

3. Aby zapobiec rozsiewaniu się zarodników, spryskaj odcisk lakierem do włosów. Gdy lakier wyschnie odcisk jest gotowy. Można do różnych odcisków używać różnokolorowych kartonów.

Doświadczenie 50.

Jak wpływa światło na utrzymanie się roślin przy życiu? Doświadczenie wykonać tydzień wcześniej.

Materiały: roślina w doniczce, czarny karton, nożyczki, taśma klejąca.

Przebieg: Wytnij 2 kawałki czarnego kartonu mające rozmiar nieco większy od liścia. Liść umieść między dwoma kawałkami kartonu. Przytwierdź oba kawałki do siebie taśmą tak, aby nie było dostępu światła do liścia. Odczekaj 7 dni, odsłoń liść i zaobserwuj jego kolor.

Wynik: Zasłonięty liść stał się bledszy.

Wniosek: Zielony barwnik-chlorofil nadaje liściom ich kolor. Przy braku światła barwnik ulega nieodwracalnemu rozkładowi, co powoduje rozjaśnienie koloru liścia. Liść bez dostępu światła słonecznego obumiera, ponieważ następuje rozpad chlorofilu niezbędnego roślinom do życia.

Doświadczenie 51.

Obserwacja cyklu życiowego muszki owocówki.

Materiały: słoik litrowy, pończocha, gumka aptekarska, banan lub inny owoc ( jabłko, gruszka, śliwka).

Przebieg: Obierz banana ze skórki i umieść go w słoju ( inne owoce pokrój na kawałki ). Odstaw otwarty słój na 3-5 dni i nie poruszaj nim. Obserwuj słój codziennie. Gdy wewnątrz pojawi się 5-10 muszek owocówek, nakryj słój pończochą i przymocuj ją gumką aptekarską. Po trzech dniach wypuść muszki, ponownie nakryj słój pończochą i obserwuj go przez dalsze 2 tygodnie.

Wynik: Po kilku dniach na owocu pojawią się pełzające larwy. Później zastąpią je, wyglądające jak małe kapsułki, poczwarki, a w końcu – młode muszki.

Wniosek: Muszki owocowe zwabia zapach dojrzałych owoców. Z jaj złożonych przez muszki na owocu rozwijają się larwy, które po pewnym czasie przechodzą stadium spoczynku w formie poczwarki. Poczwarka przekształca się w dorosłą muchę i cykl rozpoczyna się od nowa.

Doświadczenie 52.

Hodowanie gąsienic i motyli.

Materiały: małe akwarium, gąsienica,

Przebieg: Z gąsienicą zabrać liście rośliny, z której została wzięta. Włożyć ją do akwarium. Liście dokładać zawsze takie same i zawsze świeże. Górę akwarium przykryć gazą. Po kilku dniach gąsienica zechce się gdzieś ukryć, albo zakopać w ziemi, aby przeobrazić się w poczwarkę i dlatego należy wcześniej nasypać do pudełka ziemi i włożyć kilka gałązek. Teraz można cierpliwie czekać na narodziny motyla. Od czasu do czasu zwilżać podłoże wodą (przez gazę). Po doświadczeniu motyla wypuścić na wolność.

Doświadczenie 53.

Wykrywanie składników pokarmowych w pokarmach.

Co się znajduje w bulwach ziemniaków?

Szczyptę mąki ziemniaczanej zalewamy wodą celem otrzymania jej zawiesiny. Wpuszczamy do niej kilka kropli jodyny. Obserwujemy.

Na przekrojony ziemniak wpuszczamy kilka kropli roztworu jodyny. Obserwujemy i porównujemy z poprzednim ćwiczeniem.

Wniosek: Skrobia pod wpływem jodyny zabarwia się na niebiesko purpurowy kolor.

W jakich roślinach znajduje się skrobia?

Przygotować nasiona fasoli, kasztanowca, grochu. Moczymy je, napęczniałe kroimy na połowę i zalewamy kroplami roztworu jodyny.

Obserwacje i wnioski: Pojawiające się niebiesko purpurowe zabarwienie świadczy o obecności skrobi w badanych produktach.

Doświadczenie 54.

Jak wpływa zapylenie powietrza na rośliny?

Przebieg:

2 dobrze ulistnione pędy roślin wkładamy do naczyń wypełnionych jednakową ilością wody, której powierzchnie polewamy warstwą oleju. Każde naczynie nakrywamy szklanką. Jedno naczynie z liśćmi pokrytymi z obu stron talkiem, drugie bez zmian, trzecie – bez pędu. Naczynia ustawiamy w tym samym miejscu. Po 2-3 dniach obserwujemy.

Wniosek: Największy ubytek wody nastąpił tam, gdzie są liście czyste.

Doświadczenie 55.

Wpływ zanieczyszczeń powietrza na rośliny.

Materiały: 2 słoiki z zakrętkami, 2 kieliszki z wodą, 2 liście pelargonii, 2 tekturowe krążki, benzyna.

Przebieg: Tekturowe krążki wkładamy do słoika, a do kieliszków z wodą wkładamy liście pelargonii. Tekturowy krążek w jednym ze słoików nasączamy benzyną, a następnie wkładamy do słoika kieliszek z liściem i zakręcamy słoik. Do drugiego słoika z czystym krążkiem tekturowym wkładamy drugi kieliszek z liściem i zakręcamy słoik. Słoiki zaopatrujemy w kartki informacyjne i prowadzimy obserwacje obu liści. Uczniowie obserwują różnice w wyglądzie obu liści i wyciągają wnioski o wpływie zanieczyszczenia powietrza na rośliny. (Doświadczenie wykonać lekcję wcześniej).

Efektowne reakcje chemiczne.

Doświadczenie 56.

Spalanie wstążki magnezowej w płomieniu świecy – szybkie powstawanie związku chemicznego.

Materiały: wstążka magnezowa, świeca, zapałki, metalowe szczypce.

Przebieg: Uciąć kawałek wstążki magnezowej, za pomoc metalowych szczypiec umieścić ją w płomieniu świecy. Nie patrzeć zbyt długo na jaskrawy płomień spalającego ssię magnezu.

Obserwacje: Magnez intensywnie, jaskrawo spala się i powstaje biały proszek.

Wniosek: Magnez łączy się z tlenem i powstaje biały proszek tlenku magnezu o zupełnie innych właściwościach niż magnez.

Doświadczenie 57.

Kwasy jako ważna grupa związków chemicznych – barwienie wskaźników przez kwasy.

Przebieg: Na papierek lakmusowy i na papierek uniwersalny nanieś bagietką po 1 kropli następujących cieczy: wody, octu, roztworu kwasku cytrynowego, roztworu soli kuchennej. Po każdej próbie wypłucz bagietkę w wodzie i ją wysusz, aby nie przenieść jednej substancji do naczynia z inną substancją.

Obserwacje: Ocet i roztwór kwasku cytrynowego zabarwiły papierki na czerwono.

Wniosek: Kwasy barwią papierki lakmusowe i uniwersalne na czerwono. Ani woda, ani roztwór soli kuchennej nie zmieniają barwy papierków, nie są bowiem kwasami.

Doświadczenie 58.

Otrzymywanie wodorotlenku magnezu i działanie jego wodnego roztworu na papierki wskaźnikowe. Zasady jako ważna grupa związków chemicznych.

Przebieg: Nad zlewką spal kawałek wstążki magnezowej. Do zebranego na dnie zlewki białego proszku dodaj ok. 3cm3 wody i wymieszaj roztwór. Zanurz bagietkę w roztworze i zwilż nią papierek lakmusowy i uniwersalny.

Wniosek: Magnez spalając się w powietrzu łączy się z tlenem i powstaje tlenek magnezu. Tlenek magnezu z wodą utworzył substancję, której wodny roztwór barwi papierki wskaźnikowe na niebiesko. Takie substancje nazywamy wodorotlenkami. W danym doświadczeniu otrzymaliśmy wodorotlenek magnezu.

Doświadczenie 59.

Kolorowy płomień – obecność niektórych pierwiastków w związkach.

Przebieg i obserwacje:

1. Wprowadź kredę zawilgoconym końcem do płomienia. Zabarwi się on na piękny czerwony kolor, który wskazuje na obecność wapnia w kredzie.

2. Z drutu żelaznego zrób niewielką pętlę, umieść na niej kruszynki soli kuchennej i wprowadź do dolnej błękitnej części płomienia. Powstanie piękny żółty kolor, który świadczy o obecności pierwiastka sodu.

3. Drut miedziany lub monetę miedzianą zwilżoną uprzednio w kwasie solnym lub occie wprowadź do płomienia. Miedź zabarwia płomień na kolor jasnozielony.

Doświadczenie 60.

Noworoczna czarodziejska świeczka (fajerwerk).

Materiały: utarty w moździerzu nadmanganian potasu, miałki węgiel drzewny, sproszkowane żelazo – wszystko w jednakowych, lecz w niewielkich ilościach.

Wykonanie: Wymieszać wszystko dokładnie, mieszaniną napełnić metalowy kapsel, który należy wprowadzić za pomocą drutu do płomienia ( kapsel okręcić drutem i zostawić dłuższy koniec drutu do trzymania kapsla nad płomieniem). Kiedy kapsel nagrzeje się dostatecznie, masa zacznie się żarzyć i wyrzucać przepiękny deszcz iskier. Zachować ostrożność.

WRÓĆ

 


 
   
 © Copyright by RODN "WOM" w Częstochowie, 2000-2014        Design by czGeorge